Vì sao phải đi xa đến thế? — Văn hóa đằng sau lựa chọn ngành học ở Hàn Quốc: munsonghamnida, cuộc xâm lấn khối xã hội và dân thi lại (Phần 2)

Ở Phần 1 chúng ta đã xem chuyện gì đang diễn ra. Khoa liên kết doanh nghiệp chọi 48 lấy 1, khoa AI tăng 60% trong hai năm, 148 khoa nhân văn biến mất. Bài này đặt câu hỏi nằm phía sau những con số ấy: vì sao những đứa trẻ mười tám tuổi ở Hàn Quốc lại đi xa đến vậy?

Nói thẳng ngay từ đầu: câu trả lời không phải là “người Hàn ganh đua khác thường”. Hệ thống được thiết kế theo một cách nhất định, và học sinh cùng gia đình họ đã phản ứng hoàn toàn hợp lý với thiết kế đó. Điều thú vị là chính phản ứng ấy lại nắn lại hệ thống — một cuộc rượt đuổi mèo vờn chuột kéo dài bốn năm và vẫn chưa dứt.

---

Munsonghamnida — câu tự trào sống sót suốt một thập kỷ

Munsonghamnida là dạng rút gọn của “mungwa-yeo-seo joesong-hamnida” — dịch sát nghĩa là “xin lỗi vì tôi học khối nhân văn”. Nó bắt đầu lan trên mạng khoảng năm 2015 và được dùng theo hai kiểu. Một là câu đùa nhẹ khi bạn không theo kịp một hiểu biết phổ thông nào đó của dân khối tự nhiên; hai là lời tự hạ thấp nghiêm túc về chỗ đứng của tấm bằng nhân văn trên thị trường lao động.

Cùng thời kỳ đó còn sinh ra từ inguron — một lối chơi chữ viết tắt của “inmun (nhân văn) tốt nghiệp, 90% nonda (ngồi chơi)”, mà tình cờ đọc lên giống hệt tên tiếng Hàn của cuốn Luận về nguyên tắc dân số của Malthus.

Các con số xác nhận điều đó. Với lứa tốt nghiệp năm 2024, tỷ lệ có việc làm của khối nhân văn là 61.1%, thấp nhất trong mọi lĩnh vực — kém khối y tế và sức khỏe (79.4%) tới 18.3 điểm phần trăm. Khoảng cách ấy không phải tai nạn của một năm; nó đã tồn tại như một cấu trúc suốt hơn mười năm.

---

Từ cuộc xâm lấn khối xã hội đến làn sóng satam — bốn năm mèo vờn chuột

Đoạn này là cách tốt nhất để hiểu hệ thống tuyển sinh Hàn Quốc, bởi nó cho thấy một chính sách tạo ra đúng điều ngược lại với ý định ban đầu — và dữ liệu ghi lại toàn bộ quá trình một cách hoàn hảo.

Bước 1 — kỳ thi CSAT hợp nhất (2022). Việc chia khối xã hội/tự nhiên bị bãi bỏ, tất cả cùng thi một đề. Mục tiêu tuyên bố là làm mềm ranh giới giữa hai khối.

Bước 2 — cuộc xâm lấn khối xã hội. Nhưng ở môn Toán, học sinh khối tự nhiên chọn giải tích và hình học lại có điểm chuẩn hóa cao hơn về mặt cấu trúc so với học sinh khối nhân văn chọn xác suất thống kê. Học sinh khối tự nhiên bắt đầu mang số điểm ấy sang các khoa nhân văn. Dưới góc nhìn của học sinh khối nhân văn, chỗ ngồi của họ đang bị chiếm mất — từ đó có cái tên mungwa chim-gong, “cuộc xâm lấn khối xã hội”.

📊 Tỷ trọng học sinh khối tự nhiên trong số thí sinh xét tuyển đợt chính vào ngành nhân văn (phân tích của Jinhaksa)

Năm	Toàn quốc (60 trường đô thị + đại học quốc gia vùng)	14 trường đại học hàng đầu Seoul
2022 (CSAT hợp nhất đầu tiên)	25.9%	—
2023	27.0%	31.67%
2024	28.6%	44.19%
2025	29.97% (đổi định nghĩa)	41.19%

Nói cách khác, đã có một năm mà hơn 4 trong 10 tân sinh viên ngành nhân văn ở các trường top Seoul vốn là thí sinh khối tự nhiên. Xét từng trường, 57.9% thí sinh ngành nhân văn của Đại học Sungkyunkwan năm 2024 là học sinh khối tự nhiên, và con số đó ở Đại học Korea là 59.3%.

Bước 3 — các trường phản đòn. Các trường tìm cách chặn cuộc xâm lấn bằng cách cộng điểm thưởng cho thí sinh thi môn xã hội.

Bước 4 — làn sóng satam. Thế là học sinh khối tự nhiên đơn giản chuyển sang thi môn xã hội (“satam” nói tắt — nên gọi là “làn sóng satam”). Kết quả đăng ký CSAT 2026 gây sốc thật sự.

Số người đăng ký Hóa học I sụt 45.3% so với năm trước, còn Khoa học Trái đất I giảm 25%. Trong khi đó Xã hội & Văn hóa tăng 42.2% lên 263,047. Ở một đất nước đang cố nuôi nhân lực STEM, học sinh cấp ba lại đang bỏ rơi các môn khoa học.

---

Rốt cuộc chuyện thi đại học ở Hàn Quốc kết thúc ở tuổi nào?

Câu trả lời: bắt đầu năm mười tám tuổi, và có thể kéo tới hai mươi hai.

554,174 thí sinh đăng ký CSAT 2026 được phân bố như sau.

🎓 Cơ cấu thí sinh CSAT 2026 (Viện Chương trình và Đánh giá Giáo dục Hàn Quốc)

Nhóm	Số lượng	Tỷ lệ
Học sinh lớp 12 đang học	371,897	67.1%
Người đã tốt nghiệp (thi lại trở lên)	159,922	28.9%
Thi tốt nghiệp tương đương và khác	22,355	4.0%
Tổng	554,174	100%

Đến đây thì mới chỉ là “gần một trong ba người là dân thi lại”. Nhưng bóc tách theo dải điểm thì bức tranh thay đổi hoàn toàn.

🔥 CSAT 2026: học sinh đang học so với người thi lại, theo dải hạng (phân tích người dùng dịch vụ dự đoán tuyển sinh của Jinhaksa)

Hạng trung bình (Quốc ngữ/Toán/tự chọn)	Học sinh đang học	Người thi lại
Hạng 1	34.35%	65.65%
Hạng 2	42.31%	57.69%
Hạng 3	49.78%	50.22%
Hạng 5	65.58%	34.42%
Hạng 8	85.37%	14.63%

Cứ ba người ở dải hạng cao nhất thì hai là dân thi lại — dù xét tổng thể, học sinh đang học đông hơn người đã tốt nghiệp theo tỷ lệ 2.3 trên 1. Quy luật này lặp lại ở mọi môn: 65.02% ở môn tự chọn, 61.02% ở Toán, 56.07% ở Quốc ngữ.

Bảng này nói một điều rất thẳng. Muốn vào một khoa top ở Hàn Quốc, bạn gần như buộc phải tính sẵn phương án thi lại. Đỗ y khoa hay khoa liên kết doanh nghiệp ngay trong lần thi duy nhất năm lớp 12 là chuyện thống kê xếp vào diện ngoại lệ. Đây chính là điểm khiến độc giả phương Tây thấy lạ nhất: vào đại học không phải một kỳ thi duy nhất năm 18 tuổi mà là một dự án nhiều năm, được thiết kế để kéo dài sang đầu tuổi hai mươi.

---

Những người đỗ Đại học Quốc gia Seoul rồi không đi học

Đây là hiện tượng khó giải thích nhất trong văn hóa tuyển sinh Hàn Quốc: những học sinh đỗ vào trường đại học tốt nhất nước rồi chọn không nhập học.

Trong số thí sinh trúng tuyển đợt chính năm 2026 vào khối khoa học tự nhiên của Đại học Quốc gia Seoul, 180 người từ chối nhập học — mức cao nhất trong năm năm. Tính gộp cả Seoul National, Yonsei và Korea, có 1,495 suất trúng tuyển đợt chính bị từ chối, trong đó khối khoa học tự nhiên chiếm 1,047 suất (70%). Mười hai khoa của SNU không tuyển đủ chỉ tiêu, bỏ trống 13 chỗ.

Và số người bỏ ngang sau khi đã nhập học cũng đang tăng.

Lý do gần như luôn chỉ có một: thêm một lần nữa nhắm vào y khoa. Vừa học trường kỹ thuật của SNU vừa ôn CSAT tiếp — người Hàn gọi là bansu, “thi lại nửa vời” — là chuyện thường. Hơn tám trên mười lý do bỏ học được ghi nhận là “đổi hướng nghề nghiệp hoặc chuyển trường”.

---

Tốn bao nhiêu — sự phân cực của thị trường học thêm

Năm 2025, tổng chi cho học thêm từ tiểu học đến trung học phổ thông ở Hàn Quốc là 27.5 nghìn tỷ won. Con số này giảm 1.7 nghìn tỷ won (5.7%) so với năm trước — lần giảm đầu tiên sau năm năm.

Nhưng đọc mức giảm ấy thành “cuộc đua đã hạ nhiệt” thì lại là hiểu sai.

💸 Chi cho học thêm năm 2025, từ tiểu học đến trung học phổ thông (Cục Thống kê Hàn Quốc & Bộ Giáo dục, tháng 3/2026)

Chỉ số	2025	So với năm trước
Tổng chi	27.5 nghìn tỷ won	−5.7% (lần giảm đầu tiên sau năm năm)
Chi hằng tháng bình quân đầu học sinh (toàn bộ học sinh)	458,000 won	−3.5%
Chi hằng tháng bình quân trên học sinh có học thêm	604,000 won	+2.0%
Học sinh có học thêm, môn văn hóa chung	595,000 won	+7.9%
Tỷ lệ tham gia học thêm	75.7%	−4.3%p

Tổng chi thu hẹp chủ yếu vì dân số trong độ tuổi đi học đã giảm. Tỷ lệ tham gia cũng giảm 4.3 điểm phần trăm. Vậy mà mức chi trên mỗi học sinh thực sự có học thêm lại tăng — và với các môn văn hóa chung, mức tăng là 7.9%.

Chia theo cấp học, chi hằng tháng trên mỗi học sinh có học thêm là 512,000 won ở tiểu học, 632,000 won ở trung học cơ sở và 793,000 won ở trung học phổ thông. Tức là một gia đình chi gần 800,000 won mỗi tháng cho một đứa con đang học cấp ba.

Thị trường đang co lại, còn những hộ chịu chi thì chi nhiều hơn. Đó là bản tóm tắt một dòng về học thêm ở Hàn Quốc năm 2025.

---

Phim có phóng đại không? — SKY Castle và thực tế

Trong tất cả nội dung nói về văn hóa tuyển sinh Hàn Quốc, thứ nổi tiếng nhất ở nước ngoài là bộ phim SKY Castle của JTBC (2018–2019). Phim kể về những gia đình thượng lưu thuê “điều phối viên tuyển sinh” với mức thù lao chín chữ số để đưa con vào trường y Đại học Quốc gia Seoul.

Phim mở màn với rating 1.7% và kết thúc ở 23.8% — vào thời điểm đó là mức cao nhất từng có của một bộ phim không thuộc đài truyền hình mặt đất.

Khi phim phát sóng, nhiều khán giả bảo “chắc gì đã tệ đến thế”. Nhưng chuyện xảy ra sau đó lại ngược lại: số người tìm đến các công ty tư vấn tuyển sinh tăng lên. Bộ phim được tiêu thụ không phải như một lời cảnh báo mà như một cẩm nang hướng dẫn.

Đặt cạnh các con số của năm 2026, nó trông như thế này.

🎬 Hư cấu và thực tế

Tiền đề của bộ phim	Thực tế 2026
Cạnh tranh khốc liệt vào trường y SNU	2,498 thí sinh tranh 6 suất trường y (416.3 chọi 1)
Văn hóa coi thi lại là chuyện bình thường	65.65% thí sinh hạng 1 CSAT là người đã tốt nghiệp (theo Jinhaksa)
Áp lực vẫn tiếp diễn sau khi vào trường top	180 suất trúng tuyển khối tự nhiên SNU bị từ chối
Học thêm đắt đỏ	793,000 won mỗi tháng cho một học sinh cấp ba có học thêm

---

SKY, in-Seoul, jigeokguk — bộ từ vựng thứ bậc giúp bạn đọc hiểu báo Hàn

Truyền thông và các cộng đồng mạng Hàn Quốc dùng một bộ từ vựng riêng để xếp hạng các trường đại học theo tầng. Không biết bộ từ này thì các bài báo về tuyển sinh đúng nghĩa là không đọc nổi.

🏫 Từ vựng thứ bậc đại học ở Hàn Quốc

Thuật ngữ	Nghĩa	Sắc thái
SKY	Chữ cái đầu của Seoul National, Korea và Yonsei	Ba trường đỉnh. Dùng trung tính nhưng cũng là biểu tượng của thứ bậc
in-Seoul	Các trường đại học nằm ở Seoul	Kiểu Konglish “in + Seoul”. Tầng dưới SKY và trên các trường địa phương
jigeokguk	Các đại học quốc gia đầu tàu ở địa phương	Pusan National, Kyungpook National, Chonnam National… Trung tính
jijapdae	”Trường tạp nham ở tỉnh lẻ”	Rõ ràng là lời miệt thị — khi trích dẫn luôn phải ghi chú đây là từ xúc phạm
bansu	Ôn thi CSAT tiếp trong khi vẫn đang học đại học	”Thi lại nửa vời”. Thường làm mà không bảo lưu
N-susaeng	Từ chung chỉ người thi lại lần thứ N	Bao gồm cả lần hai, lần ba và xa hơn

Có những phần trong thứ bậc này được dữ liệu thật chống lưng. Tỷ lệ có việc làm của sinh viên tốt nghiệp các trường ở khu vực Seoul là 71.3% so với 67.7% ở nơi khác — chênh 3.6 điểm phần trăm — và tỷ lệ giữ được việc là 83.1% so với 80.5%. Tuy nhiên, không tồn tại bất kỳ so sánh lương chính thức nào giữa SKY, in-Seoul và các trường địa phương. Thống kê quốc gia chỉ tách theo khu vực Seoul và ngoài Seoul.

---

Đọc tất cả chuyện này như thế nào

Phản ứng đầu tiên của một người nước ngoài trước chuyện tuyển sinh ở Hàn Quốc thường là “sao phải đi xa đến thế?”. Nhưng tách từng lựa chọn cá nhân ra mà xem, chẳng cái nào là lạ cả.

• Nếu tỷ lệ có việc làm của nhân văn là 61% còn y khoa là 79% thì đi săn tấm bằng hành nghề y là hợp lý.
• Nếu hai phần ba nhóm hạng cao nhất là dân thi lại thì đưa phương án thi lại vào kế hoạch là hợp lý.
• Nếu bạn đánh giá tấm bằng hành nghề y ổn định hơn tấm bằng kỹ thuật SNU thì từ chối suất đó là hợp lý.
• Nếu các trường cộng điểm thưởng cho môn thi xã hội thì chuyển sang thi môn đó là hợp lý.

Ai cũng hành động hợp lý, còn kết quả tập thể thì đi về hướng chẳng ai muốn. Một đất nước mà một phần tư số người đăng ký thi môn khoa học đã bốc hơi, trong khi đặt mục tiêu vào top ba cường quốc AI, chính là phiên bản nén của điều đó.

Và những vết nứt lặng lẽ cũng đang xuất hiện trong hệ thống. Tỷ lệ học sinh cấp ba muốn vào đại học nằm ở ngưỡng 70% suốt gần một thập kỷ trước khi rơi xuống 64.9% vào năm 2025. Số em dự định đi làm tăng từ 7.0% năm 2023 lên 15.6% năm 2025 — hơn gấp đôi. Ngay giữa lúc cuộc đua căng thẳng hơn, số người rời khỏi đấu trường cũng đang tăng.

Cái nào trong hai xu hướng ấy sẽ trở thành gương mặt của Hàn Quốc thập niên 2030 — chưa có dữ liệu nào trả lời được.

---