Saju Hàn Quốc: con giáp, xem hợp tuổi và ngày chuyển nhà

Hỏi những người nước ngoài từng sống ở Hàn Quốc một thời gian, nhiều người sẽ kể cho bạn một câu chuyện na ná nhau: một người vừa quen hỏi tuổi, rồi hỏi năm sinh, và cuối cùng là: “Bạn tuổi con gì?” Nghe thì có vẻ hơi tò mò quá. Nhưng thực ra đó là một cách rất Hàn để “định vị” một người, và đứng sau nó là saju (四柱 · Tứ Trụ).

Saju đọc một con người qua tám chữ: năm, tháng, ngày và giờ sinh, mỗi thứ hai chữ. Chúng tôi đã có bài hướng dẫn đầy đủ về saju khác shinjeom và tarot ở chỗ nào, và xem ở Hongdae tốn bao nhiêu. Bài này nhìn theo hướng ngược lại: saju thấm vào đời sống thường ngày của người Hàn ra sao, ở những nơi cách rất xa bàn của thầy bói.

Vì sao người Hàn hỏi "Bạn tuổi con gì?" ngay lần đầu gặp?

Con giáp của bạn là một trong tám chữ của saju, cụ thể là chữ ứng với năm sinh, được gọi bằng tên một con vật. Vì tuổi tác và thứ bậc quyết định cách người Hàn xưng hô với nhau, con giáp trở thành cách nhanh gọn để biết ai lớn ai nhỏ. Bạn chỉ cần nói “Tôi tuổi Rồng”, người Hàn sẽ đặt bạn vào đúng chỗ trong vòng 12 năm chỉ trong một giây.

Mười hai con giáp lần lượt là: Chuột, Bò, Hổ, Thỏ, Rồng, Rắn, Ngựa, Cừu, Khỉ, Gà, Chó, Lợn (người Việt quen với Trâu, Mèo và Dê ở các vị trí Sửu, Mão, Mùi). Ghép với ngũ hành (mộc, hỏa, thổ, kim, thủy), chúng tạo thành một vòng 60 năm gọi là lục thập hoa giáp. Đó là lý do người Hàn tổ chức rình rang sinh nhật 60 tuổi, hwangap (hoàn giáp): lần đầu tiên năm sinh của bạn quay trở lại.

📅 Năm mới bắt đầu vào lúc nào trong năm 2027 (giờ Hàn Quốc)

Người Hàn có còn xem gunghap (hợp tuổi) trước khi cưới?

Không bắt buộc, nhưng vẫn rất phổ biến. Thứ thay đổi là người đứng ra xem. Ngày trước, các gia đình coi đây là một bước chính thức; giờ thì bố mẹ thường lặng lẽ xem, còn các cặp đôi xem trên app cho vui.

Trong hôn lễ truyền thống, khi chuyện cưới xin bắt đầu được bàn, nhà trai gửi sang nhà gái một tờ giấy gấp gọi là sajudanja, ghi ngày và giờ sinh của chú rể. Nếu nhà gái ưng thuận, hai lá số được đem so với nhau để xem gunghap (độ hợp), và chỉ sau đó mới chọn ngày cưới. Việc chọn ngày lành gọi là taegil (trạch cát). Trình tự cụ thể và ai lo việc gì thì tùy từng vùng, từng nhà.

Vì sao người Hàn chuyển nhà vào son-eomneun-nal?

Son-eomneun-nal (nghĩa đen: “ngày không có son”) là những ngày âm lịch có số tận cùng là 9 hoặc 0: mùng 9, mùng 10, 19, 20, 29 và 30. Chữ son ở đây chẳng liên quan gì đến “bàn tay” (cũng là son trong tiếng Hàn). Đó là một vị thần dân gian được cho là đi lang thang từ phương này sang phương khác và hay phá ngang việc của con người. Vào những ngày này, son được tin là không có mặt ở phương nào cả, nên đây là ngày đẹp cho những việc lớn: chuyển nhà, cưới hỏi, khai trương.

Nói cho chính xác, son-eomneun-nal đến từ âm lịch và tập tục chọn ngày dân gian, chứ không phải từ phép tính lá số của saju. Dù vậy, người Hàn xếp nó chung vào cùng một bản năng: chọn ngày tốt. Kết quả là vào son-eomneun-nal, nhất là khi rơi vào cuối tuần, các công ty chuyển nhà kín lịch. Những chiếc xe thang chở đồ đạc quen thuộc trong ngày chuyển nhà kiểu Hàn vì thế cũng dồn về đúng những ngày này.

🗓️ Son-eomneun-nal tháng 1–3/2027 (cuối tuần in đậm)

Người Hàn có đặt tên con theo saju không?

Nhiều gia đình có. Một jakmyeongso (phòng đặt tên) sẽ xem lá số của em bé đang thiếu hành nào trong ngũ hành, rồi chọn những chữ Hán được tin là bù được vào chỗ thiếu ấy. Có nơi còn đếm cả số nét. Vì vậy, hai người Hàn có thể trùng tên khi viết bằng Hangul nhưng lại dùng những chữ Hán hoàn toàn khác nhau.

Đổi tên khi đã trưởng thành cũng chẳng hiếm. Chuyện nghệ sĩ đổi nghệ danh rồi sự nghiệp cất cánh là đề tài quen thuộc của show thực tế; chúng tôi đã tổng hợp những trường hợp có nguồn rõ ràng trong phần 4, Sao Hàn và saju. Về xu hướng đặt tên qua từng thời kỳ, xem tên người Hàn qua từng thập kỷ.

Người Hàn xem vận đầu năm vào lúc nào?

Những tuần quanh Seollal là mùa cao điểm xem vận năm mới. Kinh điển nhất là Tojeong Bigyeol (Thổ Đình bí quyết), theo truyền thống được cho là của học giả thời Joseon Yi Ji-ham (hiệu Tojeong). Nó chỉ dùng ba trụ (năm, tháng và ngày sinh) và luận năm tới theo từng tháng. Cả hệ thống có 144 quẻ, phần lớn kết thúc bằng một lời đầy hy vọng; tương truyền nó được viết ra để an ủi thường dân trong thời buổi khó khăn (theo trang tin của chính quyền thành phố Seoul).

Ngày nay, mục xem vận năm mới trên các cổng thông tin và app Hàn Quốc nhộn nhịp hẳn lên mỗi tháng 12 và tháng 1, còn các show thực tế thì mở màn năm mới bằng việc tiết lộ saju hoặc tướng mặt của dàn cast. Vì năm saju đổi vào Ipchun, một số thầy sẽ bảo bạn rằng quẻ xem hồi tháng 1 và quẻ xem sau ngày 4/2 là hai chuyện khác nhau.

Còn thi cử, phỏng vấn xin việc và khai trương thì sao?

Người Hàn nghĩ đến saju nhiều nhất khi sắp có chuyện lớn mà chưa biết trước kết cục. Bố mẹ xem vận cho con sắp bước vào kỳ thi quan trọng, chủ tiệm chọn ngày khai trương, dân văn phòng thì hỏi xem năm nay có nên nhảy việc. Muốn biết cả nước chuyển động thế nào vào ngày thi, hãy đọc bài Suneung, ngày thi đại học ở Hàn Quốc.

Người Hàn có thật sự tin saju?

Với đa số, nó gần với “tôi xem để tham khảo” hơn là “tôi tin”. Đó là cách để lòng yên lại khi lo âu, là cái cớ để bắt chuyện, là một nghi thức gia đình theo mùa. Với người Hàn trẻ, nó còn là một kiểu ngôn ngữ tự giới thiệu, giống như hỏi MBTI của người mới quen (vì sao người Hàn mê MBTI).

Cũng có không ít người Hàn gạt phăng nó là mê tín, và người ta thật sự dè chừng những thầy bói chèo kéo bùa chú hay nghi lễ đắt tiền. Chúng tôi viết về nghi lễ của các bà đồng trong bài về shaman giáo Hàn Quốc và về những điều kiêng kỵ thường ngày trong giải mã các mê tín của người Hàn.