Hàn Quốc 1988–1999: Từ Olympic Seoul đến khủng hoảng IMF

Trò chuyện đủ lâu với những người Hàn đã sống ở Seoul vài chục năm, bạn sẽ để ý họ hiếm khi nói số năm. Thay vào đó là “hồi Olympic 88” hay “thời IMF”. Mười hai năm từ 1988 đến 1999 là quãng Hàn Quốc mở toang cánh cửa ra thế giới, ngã một cú rất đau, rồi tự đứng dậy. Không ít câu cửa miệng và thói quen của người Hàn hôm nay sinh ra từ chính giai đoạn đó — và dấu vết của nó vẫn còn rải rác khắp Seoul.

🗓️ Tin tức tiêu biểu của Hàn Quốc 1988–1999 và những gì còn thấy được hôm nay

Sau Olympic Seoul, Hàn Quốc đã mở cửa ra thế giới như thế nào? (1988–1992)

1988 — Olympic Seoul

Thế vận hội lần thứ 24 diễn ra tại Seoul trong 16 ngày, từ 17/9 đến 2/10/1988. Theo Cục Lưu trữ Quốc gia Hàn Quốc, 9,417 vận động viên từ 160 quốc gia đã tham dự, và Hàn Quốc xếp thứ tư toàn đoàn với 12 huy chương vàng, 10 bạc và 11 đồng. Linh vật là chú hổ con Hodori, và người Hàn đến giờ vẫn gọi cả giai đoạn ấy là Pal-pal Olympic — Olympic 88.

Ở Seoul hôm nay: Biểu tượng của Công viên Olympic ở quận Songpa là Cổng Hòa bình Thế giới cao 24 m, do kiến trúc sư Kim Chung-up thiết kế và hoàn thành vào khoảng tháng 8/1988. Cục Lưu trữ Quốc gia cho biết Công viên Điêu khắc Olympic bên trong có 201 tác phẩm của 155 nghệ sĩ đến từ 66 quốc gia. Theo Special Times, Bảo tàng Nghệ thuật SOMA trong công viên mở triển lãm “Từ tượng đài đến phong cảnh”, nhìn lại 40 năm của Công viên Điêu khắc, từ 17/10/2026 đến 14/2/2027. Muốn tìm chỗ ăn quanh đó, hãy xem hướng dẫn khu Bangi-dong và Công viên Olympic.

📍 Mở trên Naver Map

1989 — Du lịch nước ngoài mở cửa cho tất cả mọi người

Từ ngày 1/1/1989, ai cũng có thể ra nước ngoài với mục đích du lịch. Trước đó, theo quy định từ năm 1983, chỉ người từ 50 tuổi trở lên mới được cấp hộ chiếu du lịch — mỗi năm một lần, và phải ký gửi ₩2,000,000 trong suốt một năm. Cục Lưu trữ Quốc gia ghi nhận ngay sau khi tự do hóa, số lượt xuất cảnh lần đầu vượt 1 triệu. Haeoe yeohaeng jayuhwa (tự do hóa du lịch nước ngoài) đến nay vẫn được xem như “năm số 0” của ngành du lịch Hàn Quốc.

Ở Seoul hôm nay: Đây là điểm khởi đầu của một đất nước mà mỗi dịp lễ, bản tin lại đưa tin sảnh xuất cảnh sân bay chật cứng. Muốn biết người Hàn bây giờ hay đi đâu, hãy đọc những điểm đến nước ngoài người Hàn chuộng nhất.

1990 — Hàn Quốc và Liên Xô thiết lập quan hệ

Ngày 30/9/1990, ngoại trưởng Hàn Quốc và Liên Xô ký văn kiện thiết lập quan hệ ngoại giao tại trụ sở Liên Hợp Quốc. Đó là thành quả của Bukbang oegyo (chính sách phương Bắc), theo đó từ năm 1988 Hàn Quốc lần lượt thiết lập quan hệ với các nước Đông Âu. Khi Liên Xô tan rã cuối năm 1991, mối quan hệ này được chuyển sang Nga.

Ở Seoul hôm nay: Sau khi hai nước thiết lập quan hệ, thương nhân Nga đổ về các chợ bán sỉ Dongdaemun, và một con hẻm treo đầy biển hiệu chữ Kirin mọc lên ở Gwanghui-dong. Ngày nay ở đó nhiều quán Uzbekistan và Mông Cổ hơn. Câu chuyện đầy đủ có trong bài phố Trung Á ở Dongdaemun.

1991 — Hai miền Triều Tiên cùng vào Liên Hợp Quốc

Ngày 17/9/1991, tại kỳ họp thứ 46 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, Bắc Triều Tiên và Hàn Quốc cùng lúc trở thành thành viên. Theo thứ tự chữ cái tên nước, Bắc Triều Tiên là thành viên thứ 160 và Hàn Quốc là thứ 161 — hơn 40 năm sau lần đầu Hàn Quốc nộp đơn vào năm 1949.

Ở Seoul hôm nay: Dấu vết ở đây không hẳn là một địa điểm, mà là chính thực tế: trên trường quốc tế, hai miền ngồi ở hai ghế thành viên riêng. Nếu muốn tận mắt thấy ranh giới chia cắt, hãy tham khảo so sánh các tour DMZ.

1992 — Hàn Quốc và Trung Quốc thiết lập quan hệ

Ngày 24/8/1992, thông cáo chung thiết lập quan hệ ngoại giao Hàn – Trung được ký tại Bắc Kinh. Cục Lưu trữ Quốc gia tổng kết rằng về sau Trung Quốc trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Hàn Quốc.

Ở Seoul hôm nay: Sau khi quan hệ mở ra, người Joseonjok (người gốc Triều Tiên ở Trung Quốc) sang tìm việc, đi qua Guro và Garibong rồi định cư ở Daerim-dong — nơi về sau thành phố ẩm thực Diên Biên ngày nay. Bạn có thể lần theo hành trình ấy trong bài phố ẩm thực Diên Biên ở Daerim-dong.

Hàn Quốc giữa thập niên 1990 đã xảy ra những gì? (1993–1996)

1993 — Chế độ tên thật trong tài chính và Daejeon Expo

Ngày 12/8/1993, Tổng thống Kim Young-sam ban hành Lệnh khẩn cấp về tài chính và kinh tế số 16, và từ 8 giờ tối hôm đó, mọi giao dịch tài chính bằng tên mượn hoặc không ghi tên đều bị cấm. Đó là geumyung silmyeongje (chế độ tên thật trong tài chính). Cùng năm, Daejeon Expo diễn ra 93 ngày, từ 7/8 đến 7/11, với 108 quốc gia và 33 tổ chức quốc tế tham gia, đón 14.5 triệu lượt khách.

Ở Seoul hôm nay: Từ đó, việc xuất trình giấy tờ tùy thân để xác minh tên thật khi mở tài khoản ngân hàng trở thành chuyện đương nhiên — đó là lý do người nước ngoài cũng cần hộ chiếu hoặc Thẻ đăng ký người nước ngoài. Biểu tượng của Expo, tháp Hanbit, vẫn còn đứng đó, nhưng không phải ở Seoul mà ở Công viên Khoa học Expo tại Daejeon.

1994 — Sập cầu Seongsu, Seoul tròn 600 tuổi

Vào khoảng 7 giờ 40 sáng ngày 21/10/1994, một phần mặt cầu Seongsu rơi xuống sông Hàn, khiến 32 người đang trên đường đi làm, đi học thiệt mạng và 17 người bị thương. Cây cầu được xây lại và thông xe trở lại vào ngày 3/7/1997. Trước đó trong năm, ngày 8/7, lãnh tụ Bắc Triều Tiên Kim Il Sung qua đời. Theo một bài bình luận trên JoongAng Ilbo, hội nghị thượng đỉnh liên Triều đầu tiên khi ấy đã được lên lịch 17 ngày sau đó nhưng không bao giờ diễn ra.

Cũng năm đó, Seoul kỷ niệm 600 năm kể từ khi triều Joseon chọn Hanyang làm kinh đô. Ngày 29/11, 600 món đồ tiêu biểu cho đời sống thường nhật được niêm phong trong một chiếc hộp hình chuông Bosingak và chôn ở Làng Hanok Namsangol. Hộp thời gian Thiên niên kỷ Seoul này sẽ được mở vào ngày 29/11/2394, đúng năm thứ 1,000 Seoul làm kinh đô.

Ở Seoul hôm nay: Theo Newsis, đài tưởng niệm nạn nhân cầu Seongsu được dựng ngày 21/10/1997 tại nút giao ở đầu phía bắc cây cầu; nó nằm kẹp giữa các làn đường Gangbyeonbuk-ro nên rất khó đi bộ tới. Câu chuyện cây cầu có trong bài chuyện những cây cầu trên sông Hàn. Hộp thời gian nằm ở quảng trường phía nam khu vườn truyền thống của Làng Hanok Namsangol. Vào cửa miễn phí, khu vườn mở 24 giờ (các ngôi nhà hanok nghỉ thứ Hai).

📍 Mở trên Naver Map

1995 — Sampoong sụp đổ, tòa nhà Phủ Toàn quyền cũ bắt đầu bị phá dỡ

Vào khoảng 5 giờ 52 chiều ngày 29/6/1995, trung tâm thương mại Sampoong ở Seocho-dong đổ sập. Theo Bách khoa toàn thư Văn hóa Dân tộc Hàn Quốc, 502 người chết, 6 người mất tích và 937 người bị thương. Sau đó, việc kiểm tra an toàn công trình được siết chặt và Đội Cứu hộ Trung ương 119 được thành lập.

Ngày 15/8 cùng năm, tại lễ kỷ niệm 50 năm Giải phóng, việc tháo dỡ mái vòm trung tâm của tòa nhà Phủ Toàn quyền Nhật Bản cũ — công trình từng đứng chắn ngay trước cung Gyeongbokgung — bắt đầu. Phần trên mặt đất được phá dỡ xong vào ngày 13/11/1996. Mái vòm và các cấu kiện được chuyển đến Nhà Độc lập Hàn Quốc ở Cheonan, trưng bày trong một công viên triển lãm từ ngày 8/8/1998.

Ở Seoul hôm nay: Rừng Công dân Maeheon cách cửa số 5 ga Yangjae Citizens’ Forest (tuyến Sinbundang) khoảng 400 m. Những hiện trường thảm họa khác giờ ra sao, xem bài các hiện trường thảm họa ở Seoul, xưa và nay.

📍 Mở trên Naver Map

Năm 2001, cổng Heungnyemun của cung Gyeongbokgung được phục dựng đúng nơi tòa nhà Phủ Toàn quyền từng đứng. Khoảng sân bạn đi qua từ Gwanghwamun đến Heungnyemun chính là nền móng cũ của tòa nhà ấy. Lộ trình trong cung, xem lịch trình nửa ngày ở Gyeongbokgung.

📍 Mở trên Naver Map

1996 — Gia nhập OECD

Ngày 12/12/1996, Hàn Quốc trở thành thành viên thứ 29 của OECD, khoảng một năm chín tháng sau khi nộp đơn vào tháng 3/1995.

Ở Seoul hôm nay: Mỗi khi tin tức Hàn Quốc nhắc đến một chỉ số như tỷ suất sinh, số giờ làm việc hay tỷ lệ tự tử, họ lại đặt nó cạnh OECD pyeonggyun (mức trung bình OECD) — thói quen bắt đầu từ đây. Với người Hàn, “OECD” gần như là cách nói tắt cho “thước đo của các nước phát triển”.

Khủng hoảng IMF đã thay đổi Hàn Quốc ra sao? (1997–1999)

1997 — Khủng hoảng tiền tệ IMF

Ngày 21/11/1997, chính phủ tuyên bố sẽ xin IMF hỗ trợ tài chính, và ngày 3/12 IMF phê duyệt US$21 tỷ. Theo Cục Lưu trữ Quốc gia, tính cả Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển Châu Á và bảy quốc gia, tổng gói hỗ trợ lên tới US$55 tỷ. Hàn Quốc trả hết vào ngày 23/8/2001, sớm hơn hạn chót ban đầu là tháng 5/2004.

1998 — Quyên góp vàng, tour núi Kumgang và văn hóa đại chúng Nhật Bản

Geum moeugi undong (chiến dịch quyên góp vàng), bùng lên từ tháng 1/1998, thu hút khoảng 3.51 triệu người và gom được 227 tấn vàng trong ba tháng — trị giá US$1.8 tỷ thời điểm đó. Ngày 18/11, tàu du lịch Kumgang rời cảng Donghae và các tour đến núi Kumgang bắt đầu. Tour mở rộng sang đường bộ vào tháng 9/2003, rồi bị đình chỉ hoàn toàn vào tháng 7/2008.

Theo báo Seoul Shinmun, ngày 20/10 chính phủ chốt giai đoạn một của việc mở cửa cho văn hóa đại chúng Nhật Bản. Phim điện ảnh và băng video được mở trước, và ngày 5/12, Hana-bi của Takeshi Kitano ra rạp với tư cách bộ phim Nhật đầu tiên được phát hành theo chính sách mới. Tháng 4 cùng năm, rạp multiplex đầu tiên của Hàn Quốc khai trương, và thời của các rạp một phòng chiếu bắt đầu khép lại.

Ở Seoul hôm nay: Thế hệ lớn lên cùng anime và manga Nhật được nhập về chính thức đã dựng nên khu văn hóa ngách của Hongdae. Dạo một vòng các con phố anime và văn hóa ngách ở Hongdae là bạn thấy kết quả.

1999 — Từ “Hallyu” xuất hiện

Từ khoảng năm 1997, phim truyền hình và nhạc dance Hàn Quốc bắt đầu được ưa chuộng ở Trung Quốc, và năm 1999 có một từ ra đời để gọi hiện tượng đó: Hallyu (韓流), làn sóng Hàn Quốc. Có hai giả thuyết về nguồn gốc. Theo Sports Kyunghyang, một thuyết cho rằng tờ Thanh niên Trung Quốc (China Youth Daily) dùng từ này đầu tiên vào năm 1999. Còn trong một cuộc phỏng vấn với báo Maeil Shinmun, vị trưởng phòng phụ trách của Bộ Văn hóa và Du lịch thời đó nói chính phủ đã dùng trước, vào khoảng tháng 11/1999, khi đặt tên cho một album nhạc quảng bá để phát tại Trung Quốc và các nơi khác.

Ở Seoul hôm nay: Từ này đã đi xa đến đâu sau năm 2000 là chuyện của phần tiếp theo trong loạt bài.

Làm sao xem hết dấu vết 1988–1999 ở Seoul trong một ngày?

Xâu các điểm lại thành lịch trình một ngày, bạn sẽ có thế này. Mỗi nơi có ngày nghỉ riêng, nên hãy kiểm tra lại trước khi đi.

📍 Mở trên Naver Map